Woltermans Emailkunst Atelier

 



Frans Meijers
Papenweg 48
6241 BV Bunde

+31 (0) 43 3218186
woltermans[at]home.nl
K.V.K.: 633769
BTW nr.: 0829.33.224 B01
Rabobank: 13.13.71.789

 
 

 

 

 

Atelier

Emaille is een glasachtig product gebrand op metaal. Bij Woltermans wordt uitsluitend gewerkt met koper. Wij maken een painture email, een email waarin de afbeelding centraal staat. Een Woltermans emaille is bedoeld om aan de muur te hangen of om te dragen zoals de communiekruisjes en de carnavalsmedailles.

Voordat er kan worden geëmailleerd is een heleboel werk al gedaan. Er moet een koperen plaatje worden uigezaagd of gestanst. Stansen gaat met een stempel, welke machinaal de vorm uit het koper drukt. Dat deed een stanserij, maar vanaf 2010 gebruiken we ons eigen stansapparaat met een reeks van stempels. Ook leveren we dan zelf de koperen platen. Uitzagen of knippen is handwerk. Soms is het gewoon figuurzagen. Als de vorm klaar is wordt het koper gepoetst en is het klaar voor bewerking.

Er is een ontwerp met de contouren van de afbeelding of er wordt een ontwerp gemaakt. Dat is geen sinecure want zij moet exact passen op het koperen werkstukje. De lijnen moeten goed zichtbaar zijn en er mag niet te veel gearceerd zijn. Deze ontwerp tekening gaat naar een zeefdrukker die er een zeef van maakt.

 

Als de zeef klaar is en het koper gepoetst, begint het branden. De eerste laag is in de regel een deklaag. Hierop moet de tekening van de zeef worden aangebracht. Het emailpoeder wordt er opgestrooid en vervolgens gaat het koper het vuur in tot het email gesmolten is. Er is een zeker “fingerspitsen gefühl” voor nodig om te kunnen branden met open vuur. De twee vlammen zijn aangesloten op een compressor waar lucht doorheen geblazen wordt. Zij bereiken een temperatuur van rond de 900 graden, je ziet het koper roodgloeiend worden.

Als het werkstukje afgekoeld is wordt de zeefdruk aangebracht. Soms gaat dit nogmaals het vuur in zodat deze lijnen hard zijn. Soms ook volstaat een uurtje op een warm plaatje om de inkt goed te laten uitdrogen. Er bestaat altijd de mogelijkheid dat kleuren door elkaar gaan lopen en lijnen gaan vloeien daarom is dit een delicaat proces.

Dan kan het schilderen beginnen. De verf die je inschildert verandert na het afbranden van kleur en daarom moet je het nodige inzicht in ontwikkelen om te kunnen voorspellen wat het ongeveer zal gaan worden. Er zijn verschillende mediums die gebruikt worden, zowel olie als water wordt gebruikt om mee te schilderen. Ook de pigmenten waarmee wordt gewerkt kunnen heel divers zijn. Pure koper emailpoeders, maar ook oxides en glazuren, pigmenten zelfs gewone glazen kraaltjes of koperen draadjes kunnen worden gebruikt. Daar zit het geheim van de smid. Je kunt niet zomaar alles door mekaar heen gebruiken.



Frans Meijers in het atelier

Dan begint het inbranden of het afbranden. Sommige werkstukjes zijn nu klaar; er komt een glaslaagje overheen en ook de achterkant krijgt een emaillaag. Anders trekt het email krom vanwege spanningsverschil en ontstaan er barstjes in het glazuur. Sommige werkstukjes zijn pas voor de helft klaar en moeten een tweede keer worden ingeschilderd en gaan opnieuw het vuur in.

Het blijft spannend, soms gaat het mis. Dan gaat het email scheuren, gaat de tekening “lopen” of is het email niet helder. Dat kan het hele proces weer van voren af aan beginnen. Gelukkig gaat het meestal goed, soms ben ik zelf verbaasd over het resultaat.

Hoe is het begonnen?

Emailleur worden? Het begon zo. Ergens begin 1994 kwam meneer Duchateau bij mij, Frans Meijers, langs voor een geschilderd familie wapen. Ik kalligrafeerde in die tijd, monnikenwerk, maar wel heel interessant. Niet lang daarna vroeg hij of ik geen interesse had om een emailbedrijf over te nemen. Hij doelde op Woltermans Emailkunst Atelier waarvan de eigenaar een opvolger zocht. Een niet alledaags verzoek dat me prikkelde op bezoek te gaan bij Ger Nelissen aan de Joodenstraat. Een zeer wonderbaarlijke omgeving bleek dit te zijn waar het leek of de tijd hier had stil gestaan. Emailleren kende ik van de middelbare school, met poeder op een koperen cent en dan in een oventje, maar dit was wel even andere koek.

Ik ben twee jaar bezig geweest het vak van Ger Nelissen te leren voordat ik het bedrijf kon overnemen. Eind 1995 was het dan zo ver. Ger Nelissen ging met pensioen en mijn vrouw en ik togen aan de slag. Het huurcontract aan de Joodenstraat wenste de huurbaas niet te verlengen, het pand was ook zeer onderkomen en daarom zijn we verhuisd naar de Kasteel Holtmeulenstraat, in Maastricht. Een bedrijvencentrum van het LIOF voor starters. Drie volle weken zijn we bezig geweest alles in te pakken. Op 1 februari 1996 ben ik verhuisd. Behalve de voorraad en de gereedschappen ook alle ontwerpen, alle etsen en gravures, en vele pakken en potten poeders gingen mee. Helaas heb ik het grootste deel van de order administratie niet kunnen bewaren wegens plaatsgebrek. Zo begon de eerste communie periode in de nieuwe omgeving met de kruisjes afbranden tussen de stapels dozen. Het heeft jaren geduurd om alles schoon te maken, te sorteren en uit te zoeken.

In het voorjaar van 2001 zijn we opnieuw verhuisd naar de huidige plek aan de Bosscherweg, vlak bij het centrum van Maastricht. Het atelier bestaat uit een werkplaats, een kantoor ookwel tekenruimte en een kleine winkel. Ik woon samen met mijn vrouw boven het atelier. Mijn vrouw Jacqueline Gabriël werkt als gitaar docent en regelt ook de administratie van Woltermans. De tijd is veranderd, en ook Woltermans digitaliseert. Ging bij de start nog alles via de post nu is ook bij ons de e–mail het gangbare communicatie middel geworden.

De brandtafel is door de jaren heen niet veranderd; gas met een compressor zorgt voor twee zeer hete vlammen boven de 800 graden. Wel is er een afzuigsysteem met een beveiliging. De ijzeren tafel heeft een bodem van bakstenen en het atelier heeft een betonnen vloer. Ook maak ik gebruik van beschermende kleding.

Wij wilden nieuw leven blazen in het atelier, en tegelijk het ambacht voortzetten. Dat betekent dat een deel van de originele ontwerpen ook nog steeds worden gemaakt. Je móet er wel van houden. Ik ben nog steeds onder de indruk van de schoonheid van sommige emailles die we in huis hebben uit de erfenis van de oude heer Woltermans, zoals we hem hier in huis noemen. Mijn doel is zo goed worden als mijn voorgangers in de jaren 60. Het blijft boeien, lang niet alle materialen zijn nog voorhanden en dat betekent gedwongen andere wegen vinden, nieuwe producten maken met andere poeders. Iedere keer opnieuw het wiel uitvinden, soms tegen de tijdsgeest in. Dat is de geest van Woltermans en Sonneville. Fascinerend! En zo ben ik Frans Meijers Emailleur geworden.



Frans Meijers

 



Frans aan het schilderen

 

 



Frans met een zeef

 

brandencloseup

Een email in het vuur

Volgende laag van emailpoeder wordt aangebracht

Een email net afgebrand


Frans in de winkel